Anayasa Mahkemesi`ndeki iþ yükünün fazlalýðý, davalarýn geciktiði, gerekçeli kararýn yazýmýnýn uzun bir süre aldýðý vakýadýr. Anayasa`ya aykýrýlýk gibi her alana yayýlmýþ konularda araþtýrma ve teorik birikim gerektiren bir yargýlama için, hâkimlere yeterli zamanýn verilmesi gerekeceði açýktýr. Yaþanan sorunlarýn çözümü, üyelerin niteliði ve seçimi gibi konular yeniden yapýlanmayý zorunlu kýlmaktadýr.
Öncelikle Anayasa Mahkemesi`nin asli iþi olmayan dava türleri baþka mahkemelere verilmelidir. Örneðin Yüce Divan davalarý, siyasi partilerin mali denetimi, siyasi partilere ihtar ve davalarý Anayasa Mahkemesi`nden alýnmalýdýr. Anayasa Mahkemesi, yapýsý gereði ceza yargýlamasý yapmaya ehil deðildir. Üyeler arasýnda ceza yargýlamasý yapmayanlar olduðu gibi hâkim sýnýfýndan olmayan üyeler yargýlama faaliyetine tümden yabancýdýrlar. Partilerin mali denetimi konusunda kesin hesap incelemesi ancak 4-5 yýl sonra yapýlabilmekte ve mali denetim gibi teknik ve yargýlama içermeyen bir konu ile mahkemenin meþgul edilmesi kesinlikle yerinde bir yöntem deðildir.
Bu davalara bakmakla görevli olarak Yargýtay`ýn önerdiði Ceza Dairesi Baþkanlar Kurulu pekala görevlendirilebilir. Anayasa Mahkemesi bu öneriye karþý çýkmaktadýr; ancak bu konu mahkemeler arasýnda alt-üst iliþkisi þeklinde görülecek türden deðildir. Adalet daðýtýmý kompleks kaldýrmaz. Bakanlarýmýzý, Baþbakanýmýzý yargýlarken adalet daðýtýmýna en uygun yapýda bir mahkemenin yargýlama yapmasý gerekir. Ceza yargýlamasýnda Anayasa Mahkemesi`nin en az, Yargýtay Ceza Dairesi Baþkanlar Kurulu`nun en fazla ehil mahkeme olduðu açýktýr.
Ayrýca belirtmek isterim ki, anayasa yapýlýrken unutulmuþ bulunan TBMM Baþkan ve Baþkanlýk Divaný üyeleri ile Genelkurmay baþkanýnýn görev suçlarý nedeniyle Yüce Divan`da yargýlanmalarý yönünde ekleme yapýlmalýdýr.
Parti kapatmanýn tümden kaldýrýlmasý ve suç iþleyen yöneticilerin þahsen mesul olmasý fikrimi saklý tutarak, siyasi parti kapatma davalarýna da Yargýtay Ceza Dairesi Baþkanlar Kurulu bakabilir. Yargýtay baþsavcýsýnýn tek baþýna vereceði bir kararla dava açýlabilir olmasýnýn sakýncalarý da açýkça ortaya çýkmýþtýr. Bu nedenle Sn. Tayyip Erdoðan`ýn önerdiði TBMM ön izninden sonra dava açýlabilmesi makul bir öneridir. Yine Sn. Hasan Celal Güzel`in önerdiði kapatma kararýnýn uygulamaya konulmasý için TBMM onaylamasý þartý getirilebilir.
Anayasa Mahkemesi`nin mevcut iþ yükü ve dava çeþitliliði daireler þeklinde yapýlanmayý zorunlu hale getirmiþtir. Üye sayýsýnýn 21`e çýkarýlarak beþ üyeden oluþan dört daire þeklinde yapýlanmasý ihtiyaca cevap olabilecektir. 11 üye ile karar almak yerine beþ üyeli dairelerin daha hýzlý ve pratik olacaðý açýktýr. Ceza, hukuk ve idari konulara bakan üç daire yanýnda, bir daire de insan haklarý konularýndaki bireysel baþvurulara bakmakla görevlendirilebilir. Hükümet bireysel baþvuru hakký tanýmayý düþünmektedir. Ancak Yargýtay Baþkaný Sn. Gerçeker`in binlerce dosyanýn Anayasa Mahkemesi`nde yýðýlmasý endiþesi haklýdýr. Bu nedenle þimdilik kanunlarýn (hatta diðer mevzuatýn) Avrupa Ýnsan Haklarý Sözleþmesi`ne aykýrýlýk denetimi yapýlarak ihlallerin önlenmesi ve AÝHM`de mahkumiyet sayýsýnýn azaltýlmasý isabetli olacaktýr.
Bazý üyelerin TBMM tarafýndan seçimine siyasallaþma gerekçesiyle karþý çýkýlýyor. Anayasa Mahkemesi siyasi kavramlarýn yoðun olduðu siyasete iliþkin konularda denetim yapmaktadýr. Bu nedenle yalnýzca Anayasa Mahkemesi`nin görev türü itibarýyla üyelerin ¼ oranýnýn TBMM`ce seçilme önerisi makul görülmelidir. Ancak Yargýtay, Danýþtay ve HSYK gibi siyaset dýþý konularda görev yapan yargý organý ve kurumlara TBMM`nin üye seçmesi Türkiye koþullarýnda yerinde olmayacaktýr.
¼ üyenin de cumhurbaþkanýnca doðrudan seçimi düþünülebilir. Kalan diðer üyeler Yargýtay, Danýþtay, Askerî Yargýtay ve AYÝM genel kurullarý tarafýndan doðrudan seçilmelidirler. Bu arada belirtmek isterim ki, Avrupa Ýnsan Haklarý Sözleþmesi`ne uyumlu olmak amacýyla askerî üyelerin çýkarýlmasý da düþünülmelidir. Kamu yöneticisi üyelerin mutlaka hukuk eðitimi almasý þartý getirilerek, üyelerin meslekten hukukçu olmasý saðlanmalýdýr.
Baþka bir ihtiyaç da kýsa kararýn açýklanmasý ve usulü ile gerekçeli kararýn yayýmý belirli bir süre ile sýnýrlanmalýdýr. Yine Anayasa Mahkemesi`nin kararlarýna karþý itiraz/temyiz hakký tanýnmasý da yerinde olacaktýr.
ZAMAN |
